Przewodnik po biotoaletach

Toalety bio zyskują w ostatnich latach coraz więcej zwolenników w Niemczech, a ich początki sięgają odrodzenia ruchu samowystarczalności i permakultury w połowie lat 70. W obliczu coraz bardziej alarmujących scenariuszy klimatycznych coraz więcej osób przyjmuje bardziej świadomy styl życia, dążąc do tego, aby ich codzienne funkcjonowanie było bardziej zrównoważone.

Gotowość do wprowadzania zmian lub rezygnacji z pewnych nawyków często wykracza poza wybory dotyczące transportu czy odpowiedzialne zachowania konsumenckie. Coraz więcej osób zaczyna również kwestionować wpływ konwencjonalnych toalet na środowisko i zwraca się ku alternatywnym rozwiązaniom, takim jak toalety bio.

Czym dokładnie jest jednak toaleta bio i co ją wyróżnia? Na te pytania odpowiemy w poniższym artykule.

Termin „toaleta bio” jest pod pewnymi względami określeniem zbiorczym dla dwóch różnych rodzajów toalet, choć łączy je jedna istotna cecha. Słowo „bio”, używane obecnie w wielu różnych kontekstach, odnosi się zasadniczo do naturalnej przyjazności produktów dla środowiska lub potwierdza ich zrównoważony sposób produkcji. Termin „toaleta bio” również spełnia to kryterium. W związku z tym obejmuje on wszystkie warianty toalet, które podczas użytkowania są szczególnie przyjazne dla środowiska, a tym samym wyjątkowo zrównoważone.

To szczególne wymaganie spełniają dwa alternatywne systemy toalet: toalety humusowe oraz toalety kompostujące, znane również jako toalety separacyjne. Często stosuje się również określenie toaleta sucha. Nie jest to jednak nic więcej niż toaleta, która działa bez spłukiwania. Ponieważ dotyczy to zarówno toalet humusowych, jak i kompostujących, w dalszej części rozróżnimy te dwa warianty toalet.

Zarówno toalety humusowe, jak i kompostujące charakteryzują się zatem bezwodnym sposobem działania, dzięki czemu są znacznie bardziej zrównoważone, czyli „organiczne”, niż konwencjonalna toaleta. Tam, gdzie nie jest potrzebna woda, nie jest ona ani zużywana, ani nie ma potrzeby kosztownego przetwarzania czarnej wody, jak ma to miejsce w przypadku konwencjonalnej toalety. Ponadto zarówno toalety humusowe, jak i kompostujące umożliwiają zbieranie odchodów, ich kompostowanie, a następnie zwracanie ich naturze w postaci humusu.

Wymienione zostały już zatem dwa istotne aspekty funkcjonowania toalet humusowych i kompostujących, które nadają im miano „organicznych”. W kolejnej części wyjaśnimy jednak, dlaczego warto zdecydować się na zakup toalety bio.

Głównym argumentem przemawiającym za zakupem toalety kompostującej są niewątpliwie zalety wynikające z jej bezwodnego działania. W Polsce średnie zużycie wody w gospodarstwach domowych wynosi około 35,5 m³ na osobę rocznie, czyli około 97 litrów dziennie. Znaczna część tej ilości przypada na codzienne czynności związane z higieną i prowadzeniem gospodarstwa domowego, a około 15% jest wykorzystywane wyłącznie do spłukiwania toalety. Oznacza to, że rezygnacja ze spłukiwania może pozwolić na znaczne ograniczenie codziennego zużycia wody.

Zrównoważony charakter toalet kompostujących podkreśla również fakt, że toalety bio działają bez spłukiwania. Dzięki temu nie powstaje czarna woda, co nie tylko przynosi korzyści środowisku, ale także odciąża samorządy. Czarna woda musi być oczyszczana w oczyszczalniach ścieków za pomocą różnych, złożonych procesów z udziałem substancji chemicznych, a średni koszt takiego oczyszczania wynosi 4,74 € za metr sześcienny ścieków. Są to koszty, których można uniknąć dzięki korzystaniu z toalety bio i przeznaczyć zaoszczędzone środki na inne cele.

Bezwodne działanie toalet bio zapewnia również użytkownikom wysoki stopień samowystarczalności. Brak konieczności podłączenia do sieci wodociągowej i kanalizacyjnej daje maksymalną swobodę wyboru i elastyczność w zakresie lokalizacji toalety bio. Można ją zainstalować w dowolnym miejscu w domu lub na zewnątrz, o ile pozwalają na to jej wymiary lub konstrukcja danego modelu, dzięki czemu doskonale sprawdza się jako toaleta ogrodowa w małych ogrodach i na działkach.

Kolejną ogromną zaletą toalet bio jest możliwość kompostowania zebranych odchodów, a tym samym zwracania cennych składników odżywczych naturze. W przypadku toalet kompostujących sama nazwa tego wariantu nawiązuje już do tej funkcjonalności, ale również toalety separujące umożliwiają kompostowanie lub przekształcanie wysuszonych odchodów w cenny humus. Zakres, w jakim oba warianty toalet różnią się pod względem funkcjonalności, został szczegółowo wyjaśniony w naszym artykule na temat działania toalety kompostującej.

Co więcej, dzięki swojemu sposobowi działania toalety bio niezawodnie ograniczają, a nawet całkowicie eliminują powstawanie nieprzyjemnych zapachów. Powszechne przekonanie, że używanie wody w konwencjonalnej toalecie ogranicza nieprzyjemne zapachy, jest bowiem błędne, ponieważ w rzeczywistości jest dokładnie odwrotnie! Główną przyczyną powstawania nieprzyjemnych zapachów jest zasadniczo brak rozdzielenia odchodów płynnych i stałych.

Podczas rozpoczynających się następnie procesów gnicia i rozkładu powstaje nieprzyjemny produkt uboczny – amoniak, który odpowiada za znaczną część nieprzyjemnych zapachów. Im wyższa zawartość wilgoci, tym bardziej sprzyjające są warunki do powstawania nieprzyjemnych zapachów.

Toalety bio umożliwiają jednak separację odchodów, czyli rozdzielenie ich na frakcję stałą i płynną, już od samego początku. Dzięki temu zapewniają maksymalną redukcję nieprzyjemnych zapachów, a tym samym szczególnie komfortowe użytkowanie i skutecznie odpowiadają na pytanie dlaczego nasze toalety nie wydzielają nieprzyjemnych zapachów.

Jak już opisano, toalety bio charakteryzują się bezwodnym działaniem. Poza tą wspólną cechą istnieją jednak różnice w zakresie ich funkcjonalności.

Tradycyjne toalety kompostujące zbierają mocz i kał w jednym pojemniku, gdzie są one przekształcane w bogaty w składniki odżywcze kompost. W mniejszych modelach pojemnik na odchody ma zazwyczaj pojemność od 20 do 200 litrów, co pozwala jedynie na wstępne kompostowanie odpadów. Całkowite przekształcenie ich w dojrzały kompost zajmuje około 24 miesięcy i wymaga większej pojemności pojemnika. Aby kompostowanie mogło odbywać się bezpośrednio w pojemniku, powinien on mieć pojemność kilkuset litrów.

W tym przypadku kluczowe znaczenie ma odpowiednia wentylacja. Tlen jest niezbędny do przebiegu procesu kompostowania, jednak podczas rozkładu powstają również gazy i ciepło, które należy regularnie odprowadzać. Dlatego toalety kompostujące ze zintegrowanymi kompostownikami wymagają odpowiedniego systemu wentylacyjnego. Ponadto modele te często wymagają dodatkowych akcesoriów elektrycznych, takich jak mieszadła lub elementy grzewcze, co oznacza, że są uzależnione od odpowiedniego podłączenia do prądu.

Korzystanie z tradycyjnej toalety kompostującej jest dość podobne do korzystania z konwencjonalnej toalety, z tą główną różnicą, że nie wymaga ona spłukiwania wodą.

Zamiast tego po każdym użyciu do zebranych odchodów dodaje się niewielką ilość ściółki. Pomaga ona wiązać płyny i wilgoć oraz ograniczać nieprzyjemne zapachy. Ponieważ mocz i kał są zbierane oddzielnie, a ich zmieszanie może prowadzić do powstawania nieprzyjemnych zapachów, do skutecznego związania całego moczu potrzebna jest znaczna ilość ściółki.

Ponadto, choć pewien poziom wilgotności jest niezbędny do prawidłowego przebiegu procesu kompostowania, jej nadmiar może spowolnić proces rozkładu i powodować nieprzyjemne zapachy, dlatego stosowanie ściółki jest niezbędne.

Choć odpady można wyrzucać razem z regularnymi odpadami z gospodarstwa domowego, coraz więcej osób chce dowiedzieć się, jak prawidłowo kompostować swoje odpady, zarówno płynne, jak i stałe. Z tej myśli powstał nasz kompleksowy poradnik na temat tego, jak i co kompostować.

Toalety separacyjne, zwane również toaletami kompostującymi, takie jak TROBOLO, charakteryzują się tym, że nie tylko działają całkowicie bez wody, ale także umożliwiają separację ekskrementów. Dzięki zintegrowanemu separatorowi moczu, podczas korzystania z toalety mocz i kał są automatycznie kierowane do dwóch różnych pojemników.

Mocz trafia do pojemnika na odpady ciekłe znajdującego się w przedniej części toalety separacyjnej, podczas gdy odpady stałe są zbierane w oddzielnym pojemniku w tylnej części. Jest on dodatkowo wyposażony w worek zbiorczy lub wkładkę, aby zapobiec zabrudzeniu pojemnika i zapewnić jego łatwe oraz higieniczne opróżnianie.

Niezbędnym elementem prawidłowego funkcjonowania toalet separacyjnych jest – podobnie jak w przypadku toalet humusowych – stosowanie ściółki.

Po skorzystaniu z toalety ściółkę stosuje się jednak wyłącznie do stałych ekskrementów, ponieważ dzięki systemowi separacji mocz jest zbierany oddzielnie.

W związku z tym potrzebna jest znacznie mniejsza ilość ściółki niż w przypadku toalet humusowych, ponieważ należy związać jedynie wilgoć zawartą w odpadach stałych, a nie tę pochodzącą z moczu! Również w toaletach separacyjnych i kompostujących ściółka służy do ograniczania nieprzyjemnych zapachów. W przeciwieństwie do tradycyjnych toalet humusowych ich powstawaniu w dużej mierze zapobiega jednak separacja stałych i ciekłych ekskrementów. Dzięki temu korzystanie z toalety kompostującej jest znacznie bardziej komfortowe.

Gdy pojemnik zbiorczy lub wkładka osiągnie swoją pojemność, można go wyjąć i zutylizować. Chociaż można go opróżnić razem z odpadami z gospodarstwa domowego, kał jest wysuszony do tego stopnia, że można go kompostować razem z innymi odpadami biologicznymi z ogrodu i kuchni. Jeśli zdecydujesz się na użycie biodegradowalnych wkładek, możesz bez obaw umieścić je wraz z zawartością w kompostowniku. Zebrany mocz można następnie zmieszać z wodą i wykorzystać jako nawóz do roślin lub odprowadzić za pośrednictwem trwale zainstalowanej toalety.

Ze względu na podobieństwo w sposobie działania toalety bio wykazują również pewne podobieństwa pod względem stosowanych akcesoriów. Oprócz papieru toaletowego użytkownicy zarówno toalet humusowych, jak i kompostujących są uzależnieni od stosowania ściółki.

Jak już wspomniano, toalety kompostujące wymagają jednak znacznie mniej ściółki niż toalety humusowe, ponieważ mocz nie musi być dodatkowo wiązany.

W przypadku obu wariantów toalet zaleca się również stosowanie systemu odprowadzania powietrza, jednak z różnych powodów. Podczas gdy toaleta humusowa ze zintegrowanym kompostownikiem jest bezwzględnie uzależniona od systemu wentylacji, na przykład w celu regulacji zawartości tlenu i dopływu powietrza do kompostownika, system odprowadzania powietrza w toaletach kompostujących służy wyłącznie do eliminowania nieprzyjemnych zapachów i dlatego jest zalecany, ale nie jest bezwzględnie konieczny.

Wreszcie, podstawowe akcesoria toalet separacyjnych obejmują również pojemniki na odpady ciekłe i stałe oraz, dla tych ostatnich, wymienne worki, które są dostępne w wersji z konwencjonalnego plastiku lub jako wersja biodegradowalna.

Utylizacja odchodów jest również zasadniczo dość prosta w przypadku toalet bio i wymaga niewielkiego wysiłku. W przypadku toalet humusowych, których pojemnik zbiorczy ma ograniczoną pojemność, wstępnie skompostowane odchody należy usunąć po jego zapełnieniu i przenieść do odpowiednio większego kompostownika, gdzie mogą ostatecznie przejść przez pełny proces rozkładu.

W przypadku toalet humusowych ze zintegrowanym i odpowiednio dużym kompostownikiem ten etap zostaje pominięty, a tym samym nie ma również potrzeby utylizacji odchodów. W przypadku toalet kompostujących częstotliwość opróżniania pojemnika na odpady stałe zależy przede wszystkim od rodzaju zastosowanych wkładek. Podczas gdy wkładki z tworzywa sztucznego zazwyczaj nie wymagają wymiany aż do osiągnięcia odpowiedniego poziomu napełnienia, wkładki kompostowalne należy wymieniać mniej więcej raz w tygodniu, ponieważ w przeciwnym razie rozpocznie się w nich proces rozkładu.

Wkładki z tworzywa sztucznego można następnie wygodnie wyrzucić razem z odpadami z gospodarstwa domowego lub opróżnić je do własnego kompostownika. Wkładki biodegradowalne można natomiast w całości umieścić w kompostowniku.

Czyszczenie toalety bio zazwyczaj ogranicza się do przetarcia wilgotną ściereczką powierzchni deski sedesowej i pod tym względem nie różni się od czyszczenia konwencjonalnej toalety. W przypadku toalet separacyjnych wysiłek związany z czyszczeniem jest dodatkowo ograniczony dzięki wymiennym wkładkom w pojemniku na odpady stałe, dzięki czemu jest on jeszcze mniejszy niż w przypadku konwencjonalnej toalety.

Dzieje się tak, ponieważ odpady stałe mają kontakt wyłącznie z wkładkami. Czyszczenie pojemnika na odpady stałe polega więc na wyjęciu i wyrzuceniu worków zbiorczych, a cały proces można zakończyć w kilku prostych krokach.

Dzięki bezwodnemu działaniu i wynikającej z niego samowystarczalności toalety bio można użytkować bardzo elastycznie. Ponieważ nie wymagają one ani podłączenia do sieci wodociągowej, ani kanalizacyjnej, nadają się zarówno do użytku wewnątrz pomieszczeń, jak i, w szczególności, na zewnątrz. Z wyjątkiem modeli ze zintegrowanym kompostownikiem, które ze względu na rozmiar reaktora wymagają odpowiedniej powierzchni, zwłaszcza w przypadku użytkowania wewnątrz pomieszczeń, wybór miejsca dla toalety bio jest zatem niemal całkowicie dowolny. Ze względu na swoją specyficzną funkcjonalność i niezależność od wyżej wymienionych przyłączy są one jednak szczególnie odpowiednie do miejsc, w których nie ma dostępu do kanalizacji.

W związku z tym toalety bio idealnie nadają się do użytku w następujących miejscach:

• małe ogrody lub ogródki działkowe,
• szkoły dla psów,
• przedszkola,
• szkoły jeździeckie,
• domki weekendowe i letniskowe,
• kampery,
• vany,
• oraz łodzie.

Jedynym ograniczeniem przy wyborze miejsca jest fakt, że system odprowadzania powietrza w niektórych modelach jest zasilany elektrycznie, co oznacza, że dostęp do przyłącza elektrycznego jest niezbędnym warunkiem ich użytkowania.

Powyższe uwagi ilustrują wszechstronne możliwości zastosowania toalet bio, a w szczególności ich przemyślane i zrównoważone działanie. Niemniej jednak poniżej przedstawiamy zalety i wady zakupu toalety bio.

Zalety

• Bez wody: Nie jest wymagane podłączenie do kanalizacji
• Samowystarczalność: Niezależność od przyłączy wodnych i kanalizacyjnych gwarantuje największą możliwą swobodę w wyborze lokalizacji toalety bio
• Zamykanie obiegu składników odżywczych: Kompostowanie zebranych odchodów umożliwia ostatecznie ich przekształcenie w dojrzały i bogaty w składniki odżywcze kompost, który można następnie wykorzystać na rabatach z roślinami ozdobnymi. W ten sposób składniki odżywcze, które wcześniej zostały przyswojone wraz z pożywieniem, wracają do gleby, a obieg składników odżywczych zostaje zamknięty.
• Zrównoważony charakter: Toalety bio pozwalają oszczędzać codziennie kilkadziesiąt litrów wody, a jednocześnie zapobiegają powstawaniu czarnej wody
• Higieniczność: Plastikowe i drewniane powierzchnie siedziska umożliwiają łatwe i higieniczne czyszczenie, a opróżnianie pojemnika na odpady stałe odbywa się w kilku prostych krokach
• Bezzapachowość lub neutralność zapachowa: Ściółka i system odprowadzania powietrza niezawodnie ograniczają powstawanie nieprzyjemnych zapachów w toaletach humusowych, natomiast w toaletach kompostujących dzięki separacji i systemowi odprowadzania powietrza można je nawet całkowicie wyeliminować
• Bez chemikaliów: Rozkład stałych i ciekłych odchodów zachodzi w sposób naturalny i nie jest hamowany przez substancje szkodliwe dla środowiska

Wady

• Długi czas kompostowania: Zazwyczaj potrzeba dwóch lat kalendarzowych, aby odchody zostały całkowicie przekształcone w dojrzały kompost
• Duże zapotrzebowanie na przestrzeń: Toalety bio ze zintegrowanym kompostownikiem wymagają pojemnika o pojemności kilkuset litrów, co wiąże się z odpowiednio dużym zapotrzebowaniem na przestrzeń
• Podłączenie do prądu lub dodatkowe koszty: Niektóre modele korzystają z elektrycznego systemu odprowadzania powietrza i wymagają odpowiedniego podłączenia. Duże reaktory kompostujące również wymagają dodatkowych akcesoriów elektrycznych, co zwiększa całkowity koszt.

Oprócz bezwodnego, a tym samym zrównoważonego sposobu działania, toalety bio przekonują przede wszystkim możliwością kompostowania odchodów – bezpośrednio w zintegrowanym kompostowniku lub w przeznaczonym do tego celu kompostowniku znajdującym się w innym miejscu. Dzięki kompostowaniu stałych i ciekłych odchodów zawarte w nich składniki odżywcze mogą zostać zwrócone do gleby w postaci wartościowego humusu, a tym samym obieg składników odżywczych zostaje zamknięty.

Toalety bio mogą być stosowane w wielu różnych miejscach i nie ograniczają się wyłącznie do przestrzeni zewnętrznych, w których korzystanie z konwencjonalnej toalety jest niemożliwe ze względu na brak odpowiednich przyłączy. Toalety bio można stosować również wewnątrz budynków jako przyjazną dla środowiska alternatywę dla konwencjonalnych toalet, oferującą wiele dodatkowych zalet.

Szczególnie atrakcyjne do stosowania we własnym domu są toalety separacyjne, takie jak nasze modele TROBOLO. Wynika to przede wszystkim z faktu, że niezawodny system separacji ogranicza powstawanie nieprzyjemnych zapachów do minimum i pod tym względem jest znacznie skuteczniejszy niż konwencjonalna toaleta.

Ponadto czyszczenie toalety separacyjnej wymaga znacznie mniej wysiłku niż w przypadku konwencjonalnej toalety, między innymi dzięki higienicznemu i prostemu opróżnianiu. Toalety bio są zatem nie tylko zrównoważoną alternatywą dla konwencjonalnych toalet, ale pod wieloma względami mogą być również bardziej praktyczne, a ich wybór jest ponadto decyzją korzystną dla środowiska.